สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน)
การให้บริการของ NIA
ความเคลื่อนไหวของ NIA
ช่องทางในการติดต่อกับ NIA
Crowdfunding กับการเติบโตของธุรกิจนวัตกรรมเพื่อสังคม
“นวัตกรรมเพื่อสังคม” เป็นเครื่องมือสำคัญในการแก้ปัญหาสังคมอย่างยั่งยืน เพราะไม่เพียงช่วยสร้างแนวทางใหม่ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้คน แต่ยังเปิดโอกาสให้เกิดการมีส่วนร่วมจากหลายภาคส่วน อย่างไรก็ตาม การขับเคลื่อนนวัตกรรมทางสังคมในประเทศไทยยังสะท้อนให้เห็นว่า “ทุน” ยังคงเป็นองค์ประกอบสำคัญในการผลักดันให้ไอเดียดี ๆ กลายเป็นจริงได้ ทว่าทุนในรูปแบบเดิม ไม่ว่าจะมาจากภาครัฐหรือภาคเอกชน ยังอาจไม่เพียงพอหรือไม่ทั่วถึงสำหรับผู้ประกอบการรายเล็กที่ต้องการทดลองนวัตกรรมใหม่ ๆ เพื่อแก้ปัญหาสังคมในพื้นที่ของตนเอง จึงเกิดคำถามสำคัญว่าจะทำอย่างไรให้การระดมทุนหรือการจัดหางบประมาณเพื่อสนับสนุนการเติบโตของนวัตกรรมเหล่านั้น เป็นเรื่องที่ทุกคนเข้ามามีส่วนร่วมได้จริง
ดังนั้น ในวันนี้จึงจะพาทุกท่านมาทำความรู้จักกับกลไกการจัดการและระดมทุนเพื่อต่อยอด และสร้างโอกาสแก่ผู้ประกอบการในการพัฒนาธุรกิจเพื่อสังคม โดยในครั้งนี้ก็จะเริ่มที่กลไกแรกที่มีชื่อว่า ‘Crowdfunding’ หรือ ‘การระดมทุนสาธารณะ’ ที่กำลังถูกพูดถึงเป็นอย่างมากทั่วโลกโดยเฉพาะในกลุ่มธุรกิจใหม่ หรือ Startup ที่อยู่ในขั้นตั้งต้นธุรกิจ โดยการระดมทุนสาธารณะนั้นจะทำได้ผ่านการมีแพลตฟอร์มออนไลน์เป็นตัวกลางในการระดมทุน ซึ่งเปิดโอกาสให้สาธารณชนที่ผ่านเข้ามาเห็นการพัฒนานวัตกรรมหรือไอเดียธุรกิจต่าง ๆ ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการสนับสนุนโครงการหรือธุรกิจเพื่อสังคมในประเด็นที่เขาเหล่านั้นสนใจและเห็นคุณค่าผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ โดยไม่จำเป็นต้องเป็นนักลงทุนรายใหญ่หรือสถาบันทางการเงิน
นอกจากนี้การระดมทุนสาธารณะก็มีหลากหลายรูปแบบที่มีความยืดหยุ่นและสอดคล้องกับลักษณะของธุรกิจ และแผนการเติบโตในอนาคต โดยรูปแบบที่กำลังเป็นที่นิยมได้แก่
1. Donation-based Crowdfunding: การระดมทุนผ่านการบริจาค โดยผู้บริจาคนั้นให้การสนับสนุนธุรกิจหรือโครงการสร้างสรรค์ทางสังคมโดยไม่หวังผลตอบแทน โดยการระดมทุนรูปแบบนี้เป็นรูปแบบที่เห็นได้บ่อยในประเทศไทยเนื่องจากมีความคล้ายคลึงกับการบริจาคในกิจกรรมการกุศล หรือกิจกรรมเพื่อสาธารณะประโยชน์ ปัจจุบันในประเทศไทยมีตัวอย่างแพลตฟอร์มระดมทุนเพื่อสังคม เช่น Taejai.com ภายใต้มูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ มูลนิธิเพื่อ “คนไทย” และสถาบัน ChangeFusion ซึ่งเชื่อมโยงโครงการเพื่อสังคมกับผู้สนับสนุน ที่ผ่านมา เทใจสามารถระดมทุนได้มากกว่า 500 ล้านบาทจากผู้สนับสนุนเกือบแสนคนตั้งแต่ปี 2014 (มูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์, 2568) ซึ่งแพลตฟอร์มนี้เป็นพื้นที่ให้ประชาชนทุกคนมีส่วนร่วมในการเข้ามาเป็นผู้ลงทุนเพื่อโครงการหรือนวัตกรรมทางสังคมตามความสนใจของตนเอง หรือเป็นผู้เข้ามาบริจาคเพื่อสนับสนุนโครงการที่มีความสร้างสรรค์ โปร่งใส และสร้างผลกระทบเชิงบวกในประเด็นที่ตนสนใจ การระดมทุนในรูปแบบนี้เหมาะกับธุรกิจเพื่อสังคมในระยะเริ่มต้น หรือกิจกรรมที่มุ่งสร้างผลกระทบเชิงสังคมเป็นหลัก โดยเน้นการสื่อสารคุณค่า ความโปร่งใส และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริงแก่ผู้สนับสนุน
2. Reward-based Crowdfunding: การระดมทุนที่จะมอบรางวัล สิทธิพิเศษ หรือผลิตภัณฑ์ตอบแทนให้แก่ผู้สนับสนุน รูปแบบนี้มักถูกนำมาใช้กับธุรกิจเพื่อสังคมที่มีสินค้า บริการ หรือกิจกรรมที่สามารถส่งมอบคุณค่าให้แก่ผู้สนับสนุนได้โดยตรง เช่น สินค้าจากชุมชน ผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หรือประสบการณ์การมีส่วนร่วมกับโครงการ เป็นส่วนหนึ่งที่ผู้ระดมทุนจะได้สร้างฐานลูกค้าและทดลองความสนใจของตลาดจากการประชาสัมพันธ์สินค้าหรือบริการ โดยไม่จำเป็นต้องพึ่งพาเงินลงทุนก้อนใหญ่ในช่วงเริ่มต้น เช่น แพลตฟอร์ม Kickstarter ที่เน้นการระดุมทุนในหมวดโครงการหรือธุรกิจที่เกี่ยวกับศิลปะ งานฝีมือ ดนตรี ภาพยนตร์ เกมส์ และแอนิเมชัน ที่เปิดรับให้ผู้ต้องการระดมทุนมานำเสนอในแพลตฟอร์มโดยมีเงื่อนไขคือการตั้งเกณฑ์ราคาของแพ็กเกจการรับเงินเริ่มต้นที่ราว ๆ 10 ดอลลาร์สหรัฐฯ พร้อมสิ่งตอบแทนที่จะได้มากขึ้นตามจำนวนเงินที่เยอะขึ้น ทั้งการ์ดขอบคุณ สิทธิพิเศษเข้าถึงบริการก่อนกลุ่มอื่น สิทธิในการเป็นผู้ทดสอบระบบ หรือการได้รับสินค้าหรือผลิตภัณฑ์เป็นสิ่งตอบแทน เป็นต้น
3. Equity-based Crowdfunding: ผู้สนับสนุนมีสถานะเป็นผู้ถือหุ้นหรือผู้ร่วมลงทุนในกิจการ เป็นรูปแบบของการระดมทุนที่ผู้สนับสนุน (Investors) ได้รับส่วนแบ่งความเป็นเจ้าของ (Equity) ในบริษัทหรือโครงการที่พวกเขาสนับสนุน แทนที่จะได้รับรางวัลหรือสินค้าตอบแทน โดยผู้สนับสนุนจะกลายเป็นผู้ถือหุ้นและมีสิทธิ์ในผลกำไรหรือมูลค่าที่เพิ่มขึ้นของบริษัทในอนาคต รูปแบบนี้เป็นที่นิยมในหมู่สตาร์ทอัพและธุรกิจขนาดเล็กที่ต้องการเงินทุนเพื่อการขยายตัว (Ahlers et al., 2015 อ้างถึงใน จิรัฐฎ์ กาญจน์บุญเรือง, ทศพล บุญศิริ, และรัตน์กมล ปวรวรรฒน์, 2025)
Crowdfunding แต่ละรูปแบบล้วนมีจุดแข็งและข้อจำกัดแตกต่างกัน ซึ่งผู้ประกอบการเพื่อสังคมจำเป็นต้องพิจารณาแหล่งที่มาของเงินทุนให้สอดคล้องกับลักษณะธุรกิจ ระยะการเติบโต และระดับความพร้อมขององค์กร ความท้าทายสำคัญอยู่ที่การสื่อสารคุณค่าจากเรื่องราว และผลงานที่สร้างผลกระทบอย่างชัดเจน มีความน่าเชื่อถือ และการบริหารจัดการความคาดหวังของผู้สนับสนุนในระยะยาว Crowdfunding เป็นเพียงหนึ่งในกลไกการเงินทางเลือกที่กำลังมีบทบาทเพิ่มขึ้นในระบบนิเวศนวัตกรรมเพื่อสังคมของไทย ท้ายที่สุด การระดมทุนเพื่อแก้ไขปัญหาสังคมอาจไม่ใช่หน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง หากแต่อาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งผู้ประกอบการ องค์กรสนับสนุน หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ไปจนถึงประชาชนทั่วไปในการร่วมระดมทุนที่เป็นพลังเล็ก ๆ ที่สามารถหลอมรวมสู่การเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ได้
แต่ถ้าหากคุณคือผู้ประกอบการที่มีไอเดียนวัตกรรมและกำลังมองหาทุนสนับสนุนก็สามารถมาทำความรู้จักกับ สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NIA ที่มีบทบาทในการสนับสนุนเงินทุนสำหรับธุรกิจนวัตกรรมเพื่อสังคมทั้งในระยะเริ่มต้นและในระยะการเติบโตของธุรกิจนวัตกรรมเพื่อสังคม นอกจากนี้ NIA กำลังดำเนินการพัฒนากลไกการสนับสนุนธุรกิจนวัตกรรมเพื่อสังคมในระยะขยายผลภายใต้โครงการ S-Impact โดยสามารถติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ www.nia.or.th
บทความโดย
สุดารัตน์ จุติมูสิก
นักพัฒนานวัตกรรม ฝ่ายสนับสนุนการเงินนวัตกรรมรายพื้นที่
สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน)
อ้างอิง
